Motor quay yếu có phải do chổi than không? Cách kiểm tra và nhận biết nguyên nhân

Motor quay yếu có thể do chổi than, nhưng đây không phải nguyên nhân duy nhất. Tình trạng này thường xuất hiện ở các loại motor sử dụng chổi than và cổ góp. Chẳng hạn như motor điện một chiều hoặc một số motor vạn năng.

Nếu thiết bị thuộc loại không dùng chổi than, cần kiểm tra theo hướng khác.

Chổi than có vai trò truyền dòng điện vào phần quay của motor thông qua cổ góp. Khi chổi than bị mòn, kẹt, nứt, lắp sai vị trí hoặc tiếp xúc không tốt, dòng điện truyền vào motor có thể bị suy giảm và không ổn định.

Khi đó, motor có thể quay yếu, khó khởi động, phát tia lửa bất thường hoặc hoạt động chập chờn.

Tuy nhiên, không nên kết luận ngay motor quay yếu là do chổi than. Điện áp cấp không đủ, nguồn điện chập chờn, cổ góp bẩn hoặc cháy xém cũng có thể gây ra tình trạng này.

Ngoài ra, bạc đạn bị kẹt, cuộn dây hư hỏng và tải cơ khí quá lớn cũng có thể làm giảm tốc độ hoặc mô-men quay.

Dấu hiệu motor quay yếu do chổi than

Một số dấu hiệu thường gặp có thể liên quan đến chổi than gồm:

• Motor khởi động chậm hoặc phải tác động nhẹ mới quay.
• Tốc độ quay không ổn định, lúc mạnh lúc yếu.
• Có tia lửa lớn hoặc tia lửa không đều tại khu vực chổi than và cổ góp.
• Xuất hiện tiếng lách cách, tiếng ma sát hoặc tiếng rung bất thường.
• Motor có mùi khét sau thời gian vận hành.
• Chổi than bị ngắn, mòn lệch, nứt hoặc bị kẹt trong hộp giữ.

Các dấu hiệu trên chỉ có giá trị định hướng. Tia lửa nhỏ ở motor dùng chổi than có thể xuất hiện trong quá trình làm việc.

Tuy nhiên, tia lửa lớn, liên tục hoặc đi kèm mùi khét cần được kiểm tra sớm.

Cách kiểm tra chổi than khi motor quay yếu

Trước khi kiểm tra, cần ngắt nguồn điện hoàn toàn. Đồng thời, cần thực hiện các biện pháp an toàn phù hợp.

Không kiểm tra trực tiếp tại khu vực có nguy cơ điện giật. Không thao tác khi các bộ phận còn quay hoặc bề mặt còn nóng.

Kiểm tra tình trạng bên ngoài

Quan sát khu vực chổi than, hộp giữ chổi và cổ góp nếu cấu tạo thiết bị cho phép tiếp cận.

Chổi than bị mòn quá mức, vỡ, cháy sém hoặc tiếp xúc lệch có thể làm giảm khả năng truyền điện.

Kiểm tra độ tự do của chổi than

Chổi than cần có khả năng di chuyển phù hợp trong hộp giữ. Lò xo cũng phải tạo lực ép cần thiết lên cổ góp.

Nếu chổi than bị kẹt do bụi than hoặc biến dạng, bề mặt tiếp xúc có thể không ổn định.

Kiểm tra cổ góp

Cổ góp bị bám nhiều bụi than, cháy xém hoặc mòn không đều có thể khiến motor hoạt động yếu.

Các rãnh bất thường trên bề mặt cổ góp cũng có thể làm motor phát tia lửa.

Không nên tự tiện mài, tiện hoặc làm sạch bằng phương pháp không phù hợp. Cần xác định cấu tạo và yêu cầu kỹ thuật của motor trước khi xử lý.

Kiểm tra nguồn điện

Dùng thiết bị đo phù hợp để kiểm tra điện áp tại đầu vào motor. Việc đo cần được thực hiện trong điều kiện an toàn.

Điện áp thấp hơn mức yêu cầu của thiết bị có thể làm motor quay yếu. Tình trạng này vẫn có thể xảy ra dù chổi than còn sử dụng được.

Ngoài ra, dây dẫn, đầu nối, công tắc, bộ điều khiển hoặc mạch cấp nguồn bị lỏng và xuống cấp cũng cần được xem xét.

Kiểm tra tải cơ khí

Tháo tải hoặc kiểm tra motor trong điều kiện phù hợp. Mục đích là xác định sự suy giảm đến từ motor hay cơ cấu truyền động.

Bạc đạn khô mỡ, trục bị lệch hoặc bộ truyền bị kẹt đều có thể khiến motor quay chậm.

Tải vượt khả năng cũng khiến motor quay yếu và nóng hơn bình thường.

Các nguyên nhân khác khiến motor quay yếu

Nguồn điện không phù hợp

Nguồn cấp không đủ điện áp có thể làm motor quay yếu.

Dây dẫn quá dài hoặc có tiết diện không phù hợp cũng có thể gây sụt áp. Đầu nối bị oxy hóa và tiếp điểm kém cũng gây ra tình trạng tương tự.

Khi đó, motor có thể thiếu mô-men, khởi động khó hoặc hoạt động không ổn định.

Cổ góp hoặc cuộn dây bị hư hỏng

Cổ góp mòn hoặc cháy xém có thể làm giảm hiệu suất motor.

Cuộn dây bị chập vòng cũng có thể khiến motor hoạt động yếu.

Trường hợp này thường cần người có chuyên môn kiểm tra bằng dụng cụ phù hợp. Không nên chỉ thay chổi than rồi tiếp tục vận hành.

Bạc đạn hoặc cơ cấu truyền động bị kẹt

Ma sát cơ khí tăng làm motor phải làm việc nặng hơn.

Dấu hiệu thường đi kèm là motor nóng nhanh, có tiếng rít hoặc rung. Motor cũng có thể quay nặng ngay cả khi không tải.

Motor bị quá tải

Nếu thiết bị phải kéo tải lớn hơn thiết kế, tốc độ motor có thể giảm.

Motor làm việc liên tục trong điều kiện nặng cũng dễ tăng nhiệt.

Việc chỉ thay chổi than sẽ không giải quyết được nguyên nhân quá tải.

Bụi bẩn và điều kiện vận hành

Bụi than, bụi kim loại, hơi ẩm hoặc nhiệt độ cao có thể ảnh hưởng đến bề mặt tiếp xúc.

Các yếu tố này cũng có thể làm giảm khả năng tản nhiệt của motor.

Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào cấu tạo motor và môi trường làm việc.

Có nên thay chổi than ngay khi motor quay yếu không?

Không nên thay ngay nếu chưa kiểm tra nguyên nhân.

Nếu chổi than đã mòn, nứt, cháy hoặc không còn tiếp xúc ổn định, thay đúng loại chổi than có thể giúp motor hoạt động trở lại.

Tuy nhiên, nếu nguyên nhân nằm ở nguồn điện, cổ góp, cuộn dây, bạc đạn hoặc tải cơ khí, việc thay chổi than có thể không khắc phục được lỗi.

Chổi than thay thế cần phù hợp với kích thước, hình dạng, cơ cấu lắp và yêu cầu làm việc của motor.

Không nên chọn chỉ dựa vào hình thức bên ngoài.

Sau khi thay, cần kiểm tra độ tiếp xúc, lực ép của lò xo và tình trạng tia lửa trong quá trình vận hành.

Quy trình xử lý motor quay yếu

Quy trình xử lý nên thực hiện theo thứ tự sau:

Bước 1: Ngắt nguồn điện

Trước hết, ngắt nguồn và xác định motor có sử dụng chổi than hay không.

Bước 2: Kiểm tra nguồn điện

Tiếp theo, kiểm tra nguồn điện, dây dẫn, đầu nối và tình trạng quá tải.

Bước 3: Kiểm tra chổi than và cổ góp

Sau đó, kiểm tra chổi than, hộp giữ chổi và cổ góp nếu có thể thực hiện an toàn.

Bước 4: Kiểm tra phần cơ khí

Tiếp tục kiểm tra trục, bạc đạn và cơ cấu truyền động. Mục đích là loại trừ nguyên nhân cơ khí.

Bước 5: Kiểm tra chuyên sâu

Nếu motor vẫn quay yếu, nhanh nóng, phát tia lửa lớn hoặc có mùi khét, nên dừng vận hành.

Trong trường hợp này, nên chuyển motor cho kỹ thuật viên kiểm tra sâu hơn.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Motor quay yếu có phải chắc chắn do chổi than không?

Không. Chổi than chỉ là một trong nhiều nguyên nhân có thể làm motor quay yếu.

Nguồn điện không đủ, cổ góp hư hỏng, bạc đạn bị kẹt, cuộn dây gặp sự cố hoặc motor bị quá tải cũng có thể gây hiện tượng tương tự.

Câu hỏi 2: Tia lửa ở chổi than có phải dấu hiệu cần thay ngay không?

Không phải mọi tia lửa đều đồng nghĩa với việc phải thay ngay.

Tuy nhiên, tia lửa lớn, liên tục hoặc không đều là dấu hiệu cần kiểm tra. Đặc biệt khi tia lửa đi kèm mùi khét, tiếng ồn và motor nóng nhanh.

Câu hỏi 3: Có thể dùng chổi than bất kỳ để thay cho motor không?

Không nên.

Chổi than cần phù hợp với kích thước, hình dạng, cơ cấu lắp và yêu cầu làm việc của motor.

Dùng sai loại có thể làm giảm tiếp xúc, tăng tia lửa và gây hư hỏng cổ góp.

Câu hỏi 4: Ngoài chổi than, nên kiểm tra bộ phận nào khi motor quay yếu?

Nên kiểm tra nguồn điện, dây dẫn, đầu nối, cổ góp, cuộn dây, trục, bạc đạn, cơ cấu truyền động và tải cơ khí.

Thứ tự kiểm tra có thể thay đổi tùy cấu tạo thiết bị và điều kiện làm việc.

Kết luận

Motor quay yếu có thể do chổi than bị mòn, kẹt hoặc tiếp xúc kém. Tình trạng này đặc biệt thường gặp ở các motor sử dụng chổi than và cổ góp.

Tuy nhiên, cần kiểm tra đồng thời nguồn điện, cổ góp, cuộn dây, bạc đạn, tải cơ khí và điều kiện vận hành.

Chỉ nên thay chổi than sau khi xác định bộ phận này thực sự là nguyên nhân. Đồng thời, cần lựa chọn linh kiện phù hợp với motor.